έ

Ποτέ δεν πυροβολούν στα πόδια.Το μυαλό είν΄ ο στόχος.

Σάββατο, 29 Δεκεμβρίου 2018

Τα καρκατζέλια της Γορτυνίας


Τα καρκατζέλια της Γορτυνίας

Ήσαν μικρά ανθρωπάκια που το μπόι τους δεν ξεπερνούσε τα 10-15 εκατοστά. Κατέβαιναν την περίοδο των Χριστουγέννων, τη νύχτα, από τα κεραμίδια των σπιτιών και διανυκτέρευαν στο σταχτοφούρνι για να αποφύγουν τη παγωνιά.
Είχαν πλήρεις οικογένειες,διέθεταν μικρά γαϊδουράκια για τις μετα-κινήσεις τους και δεν τους έλειπε τίποτα από μία οικοσκευή. Είχαν μικρές κατσαρολίτσες, μικρά τηγανάκια, μικρά κουταλάκια, μικρά μπαουλάκια για τα ρούχα τους. Και τι δεν είχαν τα καρκατζελάκια!
Αρχηγός τους ισόβιος ήταν ο Μπάρμπα-Θόδωρος,γέροντας καρκάτζελος,κουτσός, με βροντερή φωνή,επι-βλητικός,γρήγορος στις αποφάσεις του και αυστηρός στις ποινές,που επέβαλε στους παραβάτες των δια-ταγών του.
Ετρύπωναν λοιπόν τα καρκατζέλια σε όλα τα σπίτια του χωριού, κάθε χρόνο, εντελώς κρυφά και αθόρυβα.
Ήσαν αόρατα,σκανταλιάρικα,πειραχτικά,δολοπλόκα,συνομωτικά,μπερδεψιάρικα, γρουσούζικα,μισάνθρωπα, ζαβολιάρικα...
Ήσαν βέβαια ακίνδυνα για τη ζωή των ανθρώπων,αλλά μπορούσαν να σού κάνουν μικρό κακό,να σε πα-ρασύρουν λίγο στο δρόμο τους,να σού κάνουν κάποια μικρά βασανιστήρια,να σε μπερδέψουν και να σε τα-λαιπωρήσουν.
Φόβος και τρόμος τους ήταν μόνο ο παπάς και η αγιαστούρα του.Έτρεμαν στο άκουσμα της φωνής του, στον ήχο των βημάτων του, στη θέα της αγιαστούρας του.
Της Πρωτάγιασης (παραμονής των Θεοφανείων) δεν κοιμόντουσαν καθόλου τα καρκατζέλια μη τυχόν και τα πάρει ο ύπνος και τα προλάβει ο παπάς,που θα πήγαινε στο κάθε σπίτι να αγιάσει.
Μάζευαν αποβραδίς τα πράματα τους,φορούσαν τα χοντρά ρουχαλάκια τους, φόρτωναν τα γαϊδουράκια τους και επερίμεναν πανέτοιμα,μετά τα μεσάνυχτα,το σύνθημα της ομαδικής εξόδου.Όταν ακουγόταν το σύν-θημα από τον αρχηγό τους, που δεν ακουγόταν από τους ανθρώπους, (από εκεί πήραμε τους υπέρηχους), έβγαιναν με τάξη από τα φουγάρα των σπιτιών και έκαναν μια προσυγκέντρωση στο δρόμο που πάει κατά τα Σελά,απέναντι από του Λουκά και του Λοχία.Στη συνέχεια η πορεία τους κατευθυνόταν προς το Στενο-μπόλι,τη Λιναρίστρα,τη Γεράνια Λίμνα και από κει και κάτου εβάδιζαν σε ρέματα και σπηλιές, βαδίζοντας μόνο νύχτα. Τη μέρα ελούφαζαν και κοιμόντουσαν.
Κάποια χρονιά όμως τα πήρε ο ύπνος.Ο Μπαρμπαθόδωρος φαίνεται ότι ήταν κουρασμένος και δεν μπόρεσε να ξυπνήσει στην ώρα του και να δώσει το σύνθημα. Ευτυχώς που ο κουμπάρος του ξύπνησε την τελευταία στιγμή, είδε την απόλυτη ησυχία, ανέβηκε στο φουγάρο του σπιτιού, που διανυκτέρευε με την οικογένειά του και έβαλε τις φωνές: «Ε! κουμπάρε Θόδωρε! Φόρτω να φορτώσουμε και να ξηφορτώσουμε, τι έφτασε ο Τουρλόπαπας με την Αγιαστήρα του και με τη πλαστήρα του..».
Μετά έγινε χαμός.Πατείς με πατώ σε.Σύγχυση.Πανδαιμόνιο,καθώς ακούστηκε από το πρώτο σπίτι η βρο-ντερή φωνή του ... Τουρλόπαπα «Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου Σου Κύριε..». Αναφέρθηκαν και θύματα και τραυματίες και απώλειες περιουσιών. Χαμός σας λέω. Σκουμάρια (κλάμματα), βλαστήμιες, βρισιές μέχρι τη Γεράνια Λίμνα!..

Το Σαραντάημερο και το Σαραντολείτουργο

Το Σαραντάημερο αρχίζει στις 15 Νοέμβρη και τελειώνει τα Χριστούγεννα. Σε πολλές ενορίες, την περίοδο αυτή, γίνεται κάθε μέρα λειτουργία. Έχουμε τότε το λεγόμενο  «Σαραντολείτουργο». Στο μικρό χωριό μου, εκεί στην Επαρχία Γορτυνίας, τα Σαραντολείτουργα, τη δεκαετία του 1950 και του 1960, έχουν αποτυπωθεί έντονα στις μνήμες μας. Τις Κυριακές, έψελναν οι κανονικοί ψάλτες. Ο Μπαρμπαγγελής, ο Μπαρμπαθόδωρος κι ο Μπαρμπαριστείδης. Τις καθημερινές όμως, που οι κανονικοί ψάλτες πήγαιναν στις δουλειές τους, το έργο αυτό αναλάμβαναν μερικοί μαθητές του δημοτικού σχολείου, «τα παιδιά του Ιερού».
Το δημοτικό σχολείο ήταν δίπλα στην Εκκλησία. Ο παππούλης είχε παρακαλέσει το δάσκαλο να δικαιολογεί την ολιγόλεπτη καθυστέρηση προσέλευσης των παιδιών αυτών. Τελειώνοντας η λειτουργία τα παιδιά του ιερού έτρεχαν στο σχολείο τους.
Ο Τάκης της Λούλας και του Γιώργη, ήταν ο περισσότερο συνεπής. Έγραψε ιστορία σαν παιδί του Ιερού στη δεκαετία του 1960. Δεν είχε πάρει καμμία απουσία. Αχάραγο περνούσε την πόρτα της εκκλησίας. Με πάγο, με χιόνι, με κρύο, με βροχή, ο Τάκης πρώτος, ο Τάκης εκεί. Ο Τάκης ψάλτης. Ο Τάκης στην υπηρεσία του Ιερού. Να φροντίζει τη φωτιά. Να βράζει το ζέο. Να έχει σε ετοιμότητα το θυμιατό…
 Η σχολική του σάκκα στο ψαλτήρι. Στις 8 η ώρα την άρπαζε και έτρεχε στο σκολειό του. Τρέχοντας έλεγε την μετά την θεία μετάληψη ευχή, «…..ακατακρίτως υποδέχεσθαι των αχράντων Μυστηρίων τον αγιασμόν, εις ίασιν ψυχής και σώματος….». Από μνήμης όλα, χωρίς να κατανοεί τότε, την πατερική αυτή γλώσσα.
Μαζί με τον Τάκη ήσαν και άλλα παιδιά, που είχαν το ζήλο να υπηρετούν το Ιερό, ιδιαίτερα κατά το Σαραντολείτουργο. Τη δεκαετία του 1950 και του 1960 πέρασαν αρκετές σειρές από το Ιερό του σεπτού Ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου του χωριού μου.
 Όταν έκανε πολύ κρύο, ο παππούλης έλεγε στα παιδιά του Ιερού, να ψέλνουν από το Ιερό και όχι από το αναλόγιο. Τα λίγα κάρβουνα, που έφερνε, εζέσταιναν λίγο τα παγωμένα χεράκια τους. Ο παππούλης τούς έδινε, στο μεγάλο κρύο, λίγο κρασάκι, μια φέτα προσφορά και καμμιά κουταλιά ζάχαρη για να τα στυλώνει.
Ο παππούλης τούς έλεγε να διαβάζουν δυνατά, καθαρά και με «στόμφο» τα ιερά βιβλία, για να γίνουν καλοί μαθητές. Κάποιες φορές τους έλεγε να προσεύχονται στην Παναγία, γιατί η Παναγία εισακούει καλύτερα τις προσευχές τους από τις δικές του. Τους μάθαινε να ψέλνουν. Μαζί έψελναν τον υπέροχο ύμνο «Η Παρθένος σήμερον τον Προαιώνιον Λόγον..». 
   Τα παιδιά του ιερού επρόκοβαν στα γράμματα. Στο γυμνάσιο είχαν πολύ καλές επιδόσεις, ιδιαίτερα στα Αρχαία και τα Νέα Ελληνικά. Μετά το σχολείο, όταν βγήκαν στη ζωή, ετήρησαν κάποιες αρχές που πήραν από τη «θητεία» τους στο Ιερό. Κράτησαν με την πίστη τους  μια πνευματικότητα.Σμίλεψαν με την προσευχή τους ένα χαρακτήρα,που αντέχει τα ξεροβόρια και τις παγωνιές της ζωής,όπως αντέχει με σεμνότητα και τα-πείνωση,όσα έρχονται σαν χάρη,δωρεά και ευλογία,από την Κεχαριτωμένη Μεγάλη τους Μητέρα,την Πα-ναγία.Στο Ναό Της υπηρέτησαν με δύσκολες συνθήκες,τη δεκαετία του 1950 και του 1960,ως μικροί Άγγελοι,σε όλα τα διακονήματα,εκείνα τα παγωμένα πρωινά των Σαραντολείτουργων!... 

Μιχάλης Ι. Μιχαλακόπουλος   
(http://www.istorikathemata.com/2018/12/blog-post_26.html#more)

Καλή Πρωτοχρονιά σε όλους!!

Τρίτη, 27 Νοεμβρίου 2018

Γιάννης Βασ. Πέππας, Μια σχολική δημοσκόπηση για τη γιορτή του Πολυτεχνείου pdf

  
Το ζωντάνεμα της σχολικής διαδικασίας φαντάζει και ίσως να είναι ουτοπικό στις στυγνές κερδοσκοπικές μέρες μας. Όχι όμως για ό-λους.
Οι δάσκαλοι-ποιητές,οι Πατροκοσμάδες της πληροφορικής εποχής να τραβήξουν μπροστά.Οι λίγοι γράφουν την Ιστορία.Οι περισσό-τεροι καταναλώνονται με τη βιβλιογραφία της. 

Διαβάστε - Κάντε λήψη: 


Τρίτη, 20 Νοεμβρίου 2018

Η κυβερνητική έρευνα του ΠΑ.ΣΟ.Κ. (1982) για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου,1973

Ένα απ΄ τα πρώτα πράγματα που έκανε το ΠΑΣΟΚ ως κυβέρνηση, μετά την επιβλητική νίκη του στις εκλογές της 18ης Οκτωβρίου 1981,ήταν να διαλευκάνει τι πραγματικά συνέβη κατά τον έκρυθμο Νοέμβρη του 1973 στο Πολυτεχνείο και να αποδώσει την πραγματι-κότητα των γεγονότων,καθώς ακόμα και τότε,οκτώ χρόνια μετά, κυκλοφορούσαν περίεργες φημολογίες,αλλά και εμφανείς τερατολο-γίες.
Ο Κων. Καραμανλής είχε αναθέσει,μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας και της κοινοβουλευτικής ομαλότητας,στον εισαγγελέα Δημ. Τσεβά να ερευνήσει ενδελεχώς το όλο θέμα,μια και θα ακολουθούσε και η εκδίκασή του.Το πόρισμα Τσεβά (1974) υπήρξε πλήρες,στο έπακρο διαφωτιστικό και καταλόγιζε ευθύνες.
Παρ΄ όλ΄ αυτά,ο Ανδ. Παπανδρέου,ως πρωθυπουργός,επιφόρτισε τον πρώτο Υπουργό Δημόσιας Τάξης της κυβέρνησής του,τον Ιω. Σκουλαρίκη (21/10/1981-9/11/1985) να επιληφθεί εκ νέου.Αυτός ανέθεσε στον Γεώργιο Σαμπάνη,Αστυνομικό Διευθυντή Α΄,την ευθύνη της νέας έρευνας.Το λεγόμενο πόρισμα Σαμπάνη παραδόθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 1982.
Στο διαδίκτυο διακινείται ως "πόρισμα Σαμπάνη" ένα δισέλιδο με τα ονόματα 24 ατόμων που έχασαν τη ζωή τους αυτές τις τρικυμισμένες μέρες με τον τόπο και τρόπο της δολοφονίας τους.Προφανώς,ο Γ. Σαμπάνης δεν βρήκε επιπλέον στοιχεία να εμπλουτίσει την έρευνα του Δ. Τσεβά.
Η ουσία είναι,ότι αυτά τα δύο επίσημα έγγραφα τακτοποιούν τεκμηριωμένα την τότε εξέγερση,δίνουν αριθμό και ονόματα νεκρών κι αποτυπώνουν τις πραγματικές συνθήκες.Οτιδήποτε πέρα απ΄ αυτά κινείται στον χώρου του κακόβουλου και της παραποίησης.


Διαβάστε - Κάντε λήψη: 

Γιάννης Βασ. Πέππας

Πέμπτη, 25 Οκτωβρίου 2018

Γιάννης Βασ. Πέππας, Ματίνα (διήγημα)


ματίνα

Χτύπησα το κουδούνι κι άκουσα τα βαριά,τρεχάτα βήματά της να ΄ρχονται προς την πόρτα.
-Έλα, είπε και προχώρησε προς το δωμάτιό της.Φόραγε φόρμα και τα συνηθισμένα κόκκινα πασουμάκια της.Τη ρώτησα πώς τα πάει,καλά μου είπε,πιάσαμε την κουβέντα καθισμένοι στην άκρη του κρεβατιού.Εκεί,με το πες-πες,της σήκωσα το πανωφόρμι και χάιδεψα την κοιλιά της.Φιληθήκαμε και γείραμε στο κρεβάτι.Απλώθηκα στις γνώριμες περιοχές του προσώπου της.Ένα μηχανικό ερωτικό μοτίβο ξεδιπλωνόταν ξανά.Απότομα,όπως συνήθιζε,σταμάτησε και με κοίταξε ολόισια και χλιαρά.
Διαβάστε την συνέχεια πατώντας εδώ

Κυριακή, 16 Σεπτεμβρίου 2018

Stephen Hawking, To Xρονικό του Xρόνου pdf


Ο Stephen Hawking έχει χαρακτηριστεί,και μάλλον σωστά,ως "το μεγαλύτερο μυαλό" του 20ού αιώνα. Από τα βιβλία του "To Xρονικό του Xρόνου" αποτελεί το πιο πολυδιαβασμένο,αλλά και αρκετά προ-σιτό στον μέσο αναγνώστη,που δεν διαθέτει ιδιαίτερες γνώσεις Αστρο-φυσικής.
Από τις πολλές εκδόσεις του συγκεκριμένου βιβλίου στην Ελλάδα,εμ-πλουτισμένες και τροποποιημένες,παρουσιάζω εδώ μιαν αρχική,ίσως και την πρώτη.


Διαβάστε - Κάντε λήψη:

Δείτε,ακόμα,το βίντεο (youtube): 



Διαβάστε,ακόμα,σχετικά: 

Γιάννης Βασ. Πέππας, Φιλόλογος

Σάββατο, 8 Σεπτεμβρίου 2018

Νικόλαος Χρ. Χρηστίδης, Οι δρόμοι των Σερρών & η ονοματολογία των, Σέρρες 2012 pdf


Ο Νικόλαος Χρ. Χρηστίδης έφυγε απ΄ την ζωή στις 22 Δεκεμβρίου του 2013.Τον προηγούμενο χρόνο,ιδίοις εξόδοις,είχε εκδώσει το 19ο βιβλίο του (θα ήταν και το τελευταίο του),που παρουσιάζουμε εδώ.
Ο συγγραφέας πρόσφερε με αγάπη στον τόπο του και του αξίζουν τιμή κι ευγνωμοσύνη.Για τη ζωή και το έργο του δείτε πατώντας εδώ.


Διαβάστε - Κάντε λήψη: 



Γιάννης Βασ. Πέππας, Φιλόλογος


Πέμπτη, 16 Αυγούστου 2018

Προσωνυμίες και πανηγύρια της Παναγιάς στην Ελλάδα

Πρόκειται για τμήμα του ένθετου περιοδικού Επτά Ημέρες στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ,στις 5.8.2001,που ήταν αφιερωμένο στον μήνα Αύγουστο.Ουσιώδες και κατατοπιστικό.


Διαβάστε - Κάντε λήψη:

Γιάννης Βασ. Πέππας

Τα χίλια ονόματα της απειρογάμου Μαρίας

Όσα ονόματα και να της έχουν δοθεί, είναι πάντοτε η Μαρία – η απείρανδρος και απειρόγαμος, που δεν ήξερε από άνδρα και γάμο. Είναι το κοντινότερο θεϊκό πρόσωπο στον άνθρωπο, ίσως επειδή υπήρξε μάνα και φέρει αυτό το αιώνιο σύμβολο ζωής και απροϋπόθετης αγάπης. Ναοί, ξωκκλήσια και μονές έχουν αφιερωθεί σε εκείνη απανταχού στον χριστιανικό κόσμο. Είναι η μοναδική που της δόθηκε η μοίρα να φέρει στον κόσμο έναν γιο, που να τον βλέπει ως Θεό και να το εννοεί. Την έχουν ονομάσει με περισσότε-ρα από 1.000 επίθετα, μεταξύ αυτών και Χιλιονοματούσα, ανάλογα με τον τόπο (Αθηνιώτισσα, Εξοχική, Θαλασσινή, Πυργιανή), με την τεχνοτροπία της εικόνας (Βρεφοκρατούσα, Τριχερούσα, Πλατυτέρα, Δεξιά) ή του ναού (Κρεμαστή, Θολοσκεπαστή), με τον μήνα που εορτάζεται (Βρεχούσα, Μεσοσπορίτισσα, Αυγουστιανή), με τα θαύματά της (Γιάτρισσα, Ψυχοσώστρα, Παρηγορήτρα, Παυσολύπη). Είναι, όμως, και τα επίθετα που της έχουν αποδώσει υμνογράφοι και πατέρες: γλυκασμός αγγέλων, θησαυρός αδαπάνητος, καθαρωτέρα λαμπηδόνων ηλιακών, φυσίζωος, καταφυγή, κεχαριτωμένη. Της έχουν δοθεί, ωστόσο, και ονόματα που κρύβουν μιαν ιστορία• είναι τα πιο παράξενα ονόματα που έχουν ακουστεί και αυτά παρουσιάζει σήμερα η «Κ».
Η Παναγιά η Θαλασσινή στη Χώρα Άνδρου.Ένα από τα εκατοντάδες προσωνύμια που έχουν δοθεί στη Μαρία,την Πλατυτέρα των Ουρανών.
Πυροβοληθείσα. Είναι η εικόνα που βρίσκεται στην αγιορείτικη Μονή Βατοπεδίου. Η παράδοση λέει ότι πυροβολήθηκε στο δεξί χέρι από Τούρκο στρατιώτη, κατά το 1822, ο οποίος παραφρόνησε και κρεμάστηκε σε παρακείμενη ελιά. Μάλιστα, ο Άγιος Μνάσων ο Αρχαίος Μαθητής έγραψε μεταξύ άλλων: «Κακουργίας δαιμόνιον, απίστου χείρα οπλίσας, πάνσεπτον εικόνα πυροβολήσας, μετωνόμασε τούτην πυροβοληθείσα».
Κουφή. Το οικείο ξωκκλήσι υπάρχει στη Σαμοθράκη, πέριξ της Χώρας, μέσα στο δάσος. Λέγεται ότι θερα-πεύει όσους έχουν προβλήματα ακοής, οι οποίοι πήγαιναν με ένα κεραμίδι, πάνω στο οποίο κοιμούνταν το βράδυ από την πλευρά του αυτιού που είχε πρόβλημα. Την επομένη, επέστρεφαν το κεραμίδι εκεί απ’ όπου το είχαν αρχικώς πάρει (από το ξωκκλήσι ή το σπίτι τους) και ανέμεναν το θαύμα.
Του Χάρου. Ένα εξωμονάστηρο στους Λειψούς, που χτίστηκε από μοναχούς της Ιεράς Μονής Πάτμου το 1600, πήρε το όνομά του από την τεχνοτροπία της εικόνας, η οποία παρουσιάζει την Παναγία να κρατάει στην αγκαλιά της όχι το Θείο Βρέφος, αλλά τον εσταυρωμένο Χριστό. Έτσι, λόγω της απεικόνισης του θανάτου, η εικόνα και το εξωμονάστηρο πήραν το όνομα «Παναγία του Χάρου». Με την εικόνα συνδέεται, μάλιστα, και το θαύμα των κρίνων, που ξεραίνονται και ανθίζουν ξανά κάθε 23 Αυγούστου, στα εννιάμερα της Παναγίας, από το 1943, οπότε και τα άφησε μια νεαρή γυναίκα.
Τριχερούσα. Είναι εικόνα που φυλάσσεται στην αγιορείτικη Ιερά Μονή Χιλανδαρίου και παρουσιάζει την Παναγία μεν, ως βρεφοκρατούσα, αλλά με ένα επιπλέον χέρι κάτω αριστερά. Είναι το χέρι του Ιωάννη του Δαμασκηνού που έκοψαν οι εικονομάχοι, κατά τον 7ο αιώνα. Λέγεται ότι εκείνος της αφιέρωσε την εικόνα, καθώς την επομένη είχε ξυπνήσει με το χέρι στη θέση του, παρακαλώντας όλο το βράδυ τη Μαρία να τον συντρέξει. Ο Ιωάννης αποφάσισε, έπειτα από αυτό, να φορέσει το μοναχικό σχήμα και με την εικόνα υπό μάλης βρέθηκε στη Λαύρα του Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου στην Παλαιστίνη. Από εκεί την έλαβε ο Άγιος Σάββας ο Χιλανδαρηνός, τον 12ο αιώνα, και τη μετέφερε στην ομώνυμη μονή – μια εκδοχή της παράδοσης θέλει τον Ιωάννη Δαμασκηνό να έχει ζητήσει η εικόνα, μετά τον θάνατό του, να δοθεί στον πρώτο επίσκοπο ονόματι Σάββα που θα επισκεπτόταν τη μονή. Έναν αιώνα μετά, η εικόνα μεταφέρθηκε στην Ιερά Μονή Στουντενίτσης στη Σερβία, από όπου φυγαδεύθηκε τον 15ο αιώνα πάνω σε έναν γάιδαρο, τον οποίο η παράδοση θέλει να οδήγησε η Μαρία στην Ιερά Μονή Χιλανδαρίου στο Περιβόλι της Παναγιάς.
Κόκκινη. Είναι ο δημοφιλής ναός της Σαντορίνης, που ονομάζεται επίσης και Παναγία Καρτεράδου. Η παράδοση θέλει τα θεμέλιά του να μπήκαν με κόκκινο κρασί λόγω έλλειψης νερού στην περιοχή, αφού ο ναύτης που θαλασσοπνιγόταν είχε κάνει τάμα στην Παναγία να χτίσει ναό προς τιμήν της στην πρώτη στεριά που θα βρει.
Μαύρη. Λέγεται ότι η Παναγία επισκέφθηκε το όνειρο ενός χωρικού από τον Βάμο Αποκορώνου στην Κρήτη και του υπέδειξε σε ποιο σπήλαιο να σκάψει για να βρει την εικόνα της. Εκείνος έκανε ό,τι του ζήτησε και βρήκε την εικόνα μαύρη από τα πετρώματα του σπηλαίου. Το ομώνυμο ξωκκλήσι, έτσι, ονομάστηκε Μαύρη Παναγιά.
Μελαχρινή. Στην ακριτική Ψέριμο των μιας χούφτας κατοίκων, πλησίον της Καλύμνου, της Κω και της Νισύρου, η Παναγιά η Μελαχρινή, που ονομάστηκε έτσι λόγω του σκούρου χρώματος της ρωσικής τεχνοτροπίας εικόνας της, κάθε Δεκαπενταύγουστο συγκεντρώνει πλοιάρια με προσκυνητές από τα γύρω νησιά για το μεγάλο πανηγύρι. Στις 8 Σεπτεμβρίου, σε άλλη Παναγιά της Ψερίμου, τη Γραφιώτισσα, γίνεται το δεύτερο πανηγύρι αφιερωμένο στη Μαρία. Μάλιστα, πρόσφατα κατέρρευσε το γραφικό εκκλησάκι που «συνόδευε» τη Γραφιώτισσα και την παραλία της.

Δημήτρης Αθηνάκης, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 15.08.2018

Η Παναγία του Πόνου

Ουδείς κατάλογος θεοτοκωνυμίων είναι πλήρης και τελεσίδικος. Εκατοντάδες τα ονόματα της Παναγίας, όσα ορίζουν τον τόπο όπου βρέθηκε μια εικόνα της και χτίστηκε εκκλησία ή μοναστήρι, κάποια ιαματική της ιδιότητα ή τον τύπο της εικονογραφικής απόδοσής της, αποτελούν τεκμήρια μιας επινοητικής αγάπης και μιας εξίσου εφευρετικής ανάγκης: της αέναα αυτοαναπαραγόμενης ανάγκης για παραμυθία. Ο ευαγ-γελικός Υιός του Ανθρώπου παραμένει απόμακρος, παρά τη γλυκύτητά του, ενώ η μητέρα του, στη λαϊκή παράδοση, ταυτίζεται με τις μανάδες όλου του κόσμου.
Η Παναγία η Βρεφοκρατούσα ίσως έχει στα λησμονημένα στρώματά της λείψανα μνήμης από την Άρτεμη Βρεφοκρατούσα (τη βλέπουμε στη Βραυρώνα), κι εκείθε από την Ίσιδα Βρεφοκρατούσα. Αποκτά, όμως, σπαραχτική μοναδικότητα στη σπανιότατη εκδοχή όπου, σαν Παναγία του Χάρου (τη βλέπουμε στους Λειψούς και στον Μυστρά), κρατάει στην αγκαλιά της όχι ένα νήπιο, αυστηρό ή παιχνιδιάρικο, αλλά τον Χριστό ήδη εσταυρωμένο, σε μέγεθος και στάση βρέφους. Συγκλονιστικός και ο τύπος της Παναγίας του Πάθους (αποκαλείται και Παναγία η Αμόλυντος), όπου ο μικρός Ιησούς κουρνιάζει τρομαγμένος στην α-γκαλιά της μάνας του, με το βλέμμα του στον Γαβριήλ, που κρατάει τα σύμβολα του Πάθους, τον σταυρό και τον ακάνθινο στέφανο• στ’ αριστερά της θεομητορικής κεφαλής, ο Μιχαήλ κρατάει τη λόγχη, τον σπόγγο και το δοχείο με τη χολή και το όξος, προαγγελία μαρτυρίου.
Κανένας βίος της Παναγίας επίσης (πέρα από εκείνον που συνθέτουν τα αισθήματα του καθενός, αδιάφορα για τις ιστορικές μαρτυρίες) δεν μπορεί να θεωρηθεί οριστικός και αναμφισβήτητος. Τα ευαγγέλια αφήνουν υποφωτισμένα ή δίχως καμία είδηση πολλά χρόνια της ζωής της, όπως συμβαίνει και με τον Ιησού. Η οικεί-α βιογραφία της, όπως την έπλασε ο καιρός, αντλεί στοιχεία και από τα Απόκρυφα, τη βυζαντινή εικονο-γραφία και την υμνογραφία, η οποία στο πρόσωπό της απελευθέρωσε όλο της το λυρικό πάθος, μπροστά στα επιτεύγματα του οποίου ωχριά η νεότερη θρησκευτική ποίηση.
Ξεχωριστή παραμένει η συμβολή της λαϊκής παράδοσης, που με τις ιστορίες και τα τραγούδια της επιμένει στην Παναγία του Πόνου, σε αυτήν που ξέρει από πόνο, άρα ξέρει και να τον συμμερίζεται όταν πλήττει άλλους. Κι είναι ντροπής πράγμα να βλέπουμε τους θεομπαίχτες εκμεταλλευτές των λαϊκών αισθημάτων να εμπορεύονται (και από τηλεοράσεως, μαζί με ακροδεξιές αθλιότητες) «βοτάνια του Αγίου Όρους» και «θαυματουργά κομποσκοίνια», ευλογημένα λέει από την Παναγία.


Παντελής Μπουκάλας, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 16.8.2018